دلایل برقدار شدن لوازم برقی و راهکارهای جلوگیری از برقگرفتگی
در منازل مسکونی ممکن است در بعضی مواقع در صورت لمس کردن وسایل مختلف، برقگرفتگی را تجربه کنید. این تجربه ناشی از عملکرد داخلی سیستم و در اغلب موارد در صورت قطعشدن سیم ارت یا اتصال به بدنه باشد که کل سیستم را میتواند درگیر کند. حال فکر کنید که این اتفاق در صورت رخ دهد که سطحی که شما بر روی آن ایستادهاید و یا در تماس هستید خیس بوده و شرایط را برای شما خطرناکتر و آسیب پذیرتر کرده و شرایط را جهت برقگرفتگی محیا تر کند.
برق یکی از بزرگترین اکتشافات بشر است که امروزه در زندگی روزمره به یکی از اجزای جدانشدنی تبدیل شده است. با این حال، برق و وسایل برقی اگر به درستی استفاده نشوند، میتوانند خطراتی جدی از جمله برقگرفتگی و حتی مرگ را به همراه داشته باشند. این مقاله به بررسی دلایل برقدار شدن لوازم برقی و موارد ضروری برای جلوگیری از برقگرفتگی میپردازد.
دلیل برقدار شدن لوازم برقی
درصورتیکه مدار شما به نسبت شمالی از سیستم ارتینگ باشد،زمانی که لوازم برقی شما برق دار شده است، اولین کار چک کردن سربندیها و اتصالاتی است که در آن قسمت وجود آمده و در یکی از تقسیمها و یا لولهها و اتصالات میتوان مشکل این موضوع را یافت.
اما درصورتیکه این اتفاق در یک ساختمان قدیمی که شامل مدار ارتینگ نباشد رخ دهد میتواند به اکثر سیمکشیهای انجام شده و به افراد حاضر در آن محل آسیب جانی و مالی جبرانناپذیر برساند. اتصال سیم فاز به بدنه یک دستگاه و اتصال بدنه دستگاهها به یکدیگر میتواند علت این موضوع باشد که تمامی کلید پریزها و سربندیهای آن باید چک شوند و مشکل رفع شود.
سیستم ارتینگ چیست؟
سیستم ارتینگ (Earthing یا Grounding) به سیستمی گفته میشود که در آن تجهیزات و دستگاههای الکتریکی به زمین متصل میشوند تا ایمنی الکتریکی افزایش یابد و از برقگرفتگی، آسیب به دستگاهها، و وقوع حوادث ناشی از جریانهای ناخواسته جلوگیری شود.
در نظر داشته باشید که به طور کلی، از شابع ترین دلایل برقدار شدن لوازم برقی میتوان به چک لیست موارد زیر اشاره کرد:
1. اتصال زمین نامناسب (عدم اتصال سیم ارت): یکی از دلایل اصلی برقدار شدن بدنه لوازم برقی، عدم اتصال صحیح به زمین یا فقدان سیم ارت است. سیستم ارتینگ نقش بسیار مهمی در ایمنی الکتریکی دارد. هنگامی که سیم ارت به درستی به زمین متصل نباشد، جریان الکتریکی ناخواسته ممکن است از طریق بدنه دستگاه عبور کند و باعث برقدار شدن آن شود.
2. سیمکشی نامناسب یا خراب: سیمهای داخلی لوازم برقی یا کابلهای برق ممکن است در اثر فرسودگی، آسیب فیزیکی، یا نصب نادرست خراب شوند که در چنین شرایطی، این سیمها ممکن است با بدنه فلزی دستگاه تماس پیدا کنند که منجر به برقدار شدن بدنه وسایل میشود.
نکته: این مشکل به ویژه در محیطهای مرطوب یا مکانهایی که رطوبت بالا دارند بیشتر دیده میشود.
3. خرابی عایق: عایقهای سیمهای داخلی دستگاهها نقش حیاتی در جلوگیری از نشت جریان الکتریکی به بدنه دارند. اگر این عایقها به هر دلیلی (مانند فرسودگی، گرما، آسیب مکانیکی) دچار خرابی شوند، جریان برق ممکن است به سمت بدنه هدایت شود و باعث برقدار شدن دستگاه گردد.
4. مشکلات در مدار داخلی دستگاه: در بعضی موارد، خرابی یا نقص در قطعات داخلی دستگاههای برقی مانند مقاومتها، ترانزیستورها یا خازنها میتواند منجر به ایجاد جریانهای ناخواسته در دستگاه و در نهایت برقدار شدن بدنه آن شود.
5. نفوذ آب یا رطوبت: یکی دیگر از دلایل شایع برقدار شدن لوازم برقی، نفوذ آب یا رطوبت به داخل دستگاه است زیرا رطوبت میتواند باعث ایجاد پلهای رسانا بین اجزای داخلی دستگاه و بدنه شود و در نتیجه برق را به بدنه منتقل کند.
6. استفاده از وسایل برقی بدون رعایت استانداردها: استفاده از لوازم برقی که بدون رعایت استانداردهای ایمنی ساخته شدهاند، یا خرید وسایلی که از برندهای ناشناخته و بدون مجوز رسمی تهیه میشوند، میتواند خطرات زیادی به همراه داشته باشد. این وسایل ممکن است از اجزای بیکیفیت ساخته شده باشند که در برابر جریانهای ناخواسته مقاومتی ندارند.
7. بار اضافه: استفاده از وسایل برقی بیش از ظرفیت توصیهشده (بار اضافه) میتواند منجر به گرم شدن سیمها و در نهایت ذوب شدن عایقها یا خرابی قطعات داخلی دستگاه شود. این شرایط میتواند باعث برقدار شدن بدنه دستگاه گردد.
توجه نمایید که استفاده از افراد متخصص در این موارد امری بسیار ضروری بوده و برای مقابله با وقوع مجدد این مشکل امری اساسی میباشد.
اما در صورت وجود مشکل در سیستم ارتینگ، برای رفع این مشکل باید کل بخش سیستم ارتینگ (از ابتدای مسیر تا انتهای مسیر) چک شود، چرا که این سیستم از ابتدا تا انتهای مسیر که چاه ارت است به یکدیگر متصل و در عملکرد مدار نیز تأثیرگذار است و وقوع مشکل میتواند خسارات مالی و جانی جبرانناپذیری را در برداشته باشد.
در صورت رفع نشدن و یا ایراد نداشتن سیستم ارتینگ امکان اتصال در زیرساخت مدار و اتصال سیمهای شامل جریان فاز با لولههای فلزی آب و... استفاده شده میبایست این مشکل ریشهیابی شده و رفع مشکل شود. در مورد بالا شیرهای آب یا آب استفاده شده در منزل نیز میتواند حاوی جریان فاز باشد که صدمات ناشی از این موضوع بسیار خطرناک و جبرانناپذیر است.
موارد ضروری برای جلوگیری از برقگرفتگی
1. نصب صحیح و استاندارد لوازم برقی:
نصب صحیح و استاندارد لوازم برقی شامل مواردی همچون ذیل است:
- انتخاب تجهیزات با کیفیت و مطابق با استانداردهای معتبر
- طراحی نقشه سیمکشی مناسب
- استفاده از سیمها و کابلهای استاندارد
- نصب اصولی کلیدها، پریزها و وسایل برقی ثابت
- اطمینان از اتصال صحیح به سیستم ارتینگ
رعایت این موارد به همراه انجام تستهای اولیه برای بررسی عملکرد صحیح تجهیزات و سیستمهای حفاظتی، از بروز خطراتی چون برقگرفتگی، آتشسوزی و آسیب به تجهیزات جلوگیری میکند و ایمنی و عملکرد بهینه سیستمهای الکتریکی را تضمین مینماید.
2. استفاده از سیم ارت: سیم ارت نقش مهمی در ایمنی برقی دارد. این سیم به گونهای طراحی شده است که در صورت نشت جریان الکتریکی، برق را به زمین منتقل کرده و از برقدار شدن بدنه جلوگیری میکند. بنابراین، اطمینان از اتصال صحیح سیم ارت در همه وسایل برقی ضروری است.
نکته: تنها اتصال یک سیم به بدنه اجسام و وصل کردن آن به دیگر سیمکشیهای موجود در کلید و پریزهای ساختمان؛ اجرای سیستم ارت به شمار نمیرود و عواقب خطرناکی را برای ساکنین در برخواهد داشت.
3. بررسی و نگهداری منظم لوازم برقی: بازدید و بررسی منظم لوازم برقی به منظور شناسایی هر گونه خرابی یا مشکل در سیمکشی، عایقها یا قطعات داخلی بسیار مهم است. این اقدامات پیشگیرانه میتواند از بروز حوادث جدی جلوگیری کند. هر گونه نقص یا خرابی باید بلافاصله توسط تکنسینهای مجرب رفع شود.
4. استفاده از دستگاههای محافظت از نوسانات برق: نوسانات برق میتوانند به وسایل برقی آسیب برسانند و باعث ایجاد شرایطی شوند که منجر به برقدار شدن بدنه شود. استفاده از دستگاههای محافظت از نوسانات برق (مانند استابلایزر یا محافظ برق) میتواند از این خطرات جلوگیری کند؛ در صورت نیاز به کسب اطلاعات بیشتر میتوانید از مقالهی نوسان برق چیست و چرا رخ میدهد که به طور کامل به بررسی استفاده از استابلایزر، محافظ برق و یا تفاوت های این موارد پرداختیم، استفاده نمایید.
5. خشک نگهداشتن محیط: رطوبت و آب میتوانند شرایطی فراهم کنند که منجر به برقدار شدن بدنه وسایل برقی شوند. اطمینان از خشک بودن محیط، به ویژه در اطراف لوازم برقی، میتواند از بروز حوادث مرتبط با برق جلوگیری کند. همچنین، استفاده از لوازم برقی مقاوم در برابر آب و رطوبت در محیطهای مرطوب توصیه میشود.
6. استفاده از لوازم برقی با کیفیت و استاندارد: تأکید بر خرید لوازم برقی از تولیدکنندگان معتبر و با نشان استاندارد، یکی از کلیدیترین عوامل در جلوگیری از حوادث برقی است. این لوازم از اجزای با کیفیت ساخته شده و تحت آزمونهای سختگیرانهای قرار گرفتهاند که ایمنی آنها را تضمین میکند و به بروز حوادثی مانند برقگرفتگی با استفاده از لوازم برقی جلوگیری نمایید.
7. نصب کلید محافظ جان (RCD): کلید محافظ جان یا RCD یک وسیله حفاظتی است که در صورت بروز جریان نشتی، برق را به سرعت قطع میکند. نصب این کلیدها به ویژه در مکانهایی که احتمال نشت جریان بیشتر است، مانند آشپزخانه و حمام، بسیار موثر است.
8. عدم استفاده از وسایل برقی آسیبدیده: استفاده از لوازم برقی که دارای آسیبهای ظاهری یا داخلی هستند، میتواند بسیار خطرناک باشد. این وسایل باید فوراً از مدار خارج شده و توسط تکنسینهای مجرب تعمیر یا جایگزین شوند تا از خطراتی همچون برقگرفتگی و یا آتشسوزی تا حد امکان جلوگیری شود.
9. عدم استفاده از چند راهیها به طور مداوم: استفاده طولانی مدت از چند راهیها برای اتصال همزمان چندین وسیله برقی میتواند باعث ایجاد اضافه بار و در نتیجه خرابی عایقها یا سیمکشی شود. این موضوع میتواند منجر به برقدار شدن بدنه وسایل و در نهایت برقگرفتگی شود.
نکته: توصیه میشود زمانی که از وسایل برقی و الکتریکی استفاده نمیکنید، آنها را از برق بکشید تا از مصرف بیهوده انرژی، افزایش طول عمر دستگاهها و کاهش خطرات ناشی از نوسانات برق، اتصالی و آتشسوزی جلوگیری شود. قطع اتصال وسایل برقی غیرفعال بهویژه در زمانهای طولانی یا هنگام ترک منزل، میتواند به میزان قابل توجهی ایمنی و صرفهجویی را بهبود بخشد. این کار همچنین مانع از هدررفت انرژی در حالت آماده به کار (Standby) میشود که به نوبه خود، مصرف برق و هزینههای مربوط به آن را کاهش میدهد.
لازم به ذکر است که در سال گذشته، آتشسوزی و اتصالی وسایل برقی در رتبه اول، آتسشوزی کاربری های مسکونی در ایران بوده است.
اگر به وسیله لوازم برقی دچار برقگرفتگی شدیم، چه کار کنیم؟
اگر به طور ناگهانی به وسیله اتصال با لوازم برقی، شیرآب، سینک ظرفشویی و... دچار برقگرفتگی شدید، باید به سرعت و با رعایت اصول ایمنی واکنش نشان دهید. در این شرایط، اقداماتی همچون قطع فوری جریان برق(اگر نمیتوانستید جریان برق را قطع کنید، از یک شیء غیر رسانا (چوبی، پلاستیکی، یا پارچهای خشک) برای جدا کردن شخص از منبع برق استفاده کنید و هرگز با دستهای خیس یا بدون محافظ به شخص یا شیء برقدار دست نزنید؛ سپس فورا درخواست کمک کرده و شرایط را ارزیابی نمایید.
نکته مهم: همیشه ایمنی خود را در اولویت قرار دهید و از تماس مستقیم با فرد یا شیء برقدار بدون اطمینان از قطع جریان برق خودداری کنید.
اگر فردی به وسیله برقگرفتگی دچار سوختگی شد، فورا روی زخم را با یک پارچه تمیز و مرطوب بپوشاند تا از عفونت جلوگیری شود و تا احد امکان از تحرک زیاد جلوگیری نمایید زیرا در موارد برقگرفتگی احتمال آسیب به ستون فقرات وجود دارد (مانند سقوط)، سعی کنید فرد را زیاد حرکت ندهید تا از بروز آسیبهای بیشتر جلوگیری شود.
در موارد بروز برقگرفتگی حتی اگر علائم برقگرفتگی خفیف به نظر میرسد، مراجعه به پزشک ضروری است، زیرا اثرات داخلی آن ممکن است جدی باشند.
توصیههای ایمنی جهت جلوگیری از برقگرفتگی هنگام کار با لوازم برقی:
پیشتر به طور کامل 9 راهکار مراقیتی جهت جلوگیری از برقگرفتگی را شرح دادیم اما فراموش نکنید که پوشیدن دمپایی پلاستیکی یا کفشهای عایق زمانی که با وسایل برقی کار میکنید نیز بسیار توصیه میشود. دمپایی پلاستیکی به عنوان یک عایق الکتریکی عمل میکند و میتواند از انتقال جریان الکتریکی به بدن شما در صورت بروز نقص یا اتصالی در دستگاه جلوگیری کند. این کار به کاهش خطر برقگرفتگی کمک میکند، بهویژه زمانی که در محیطهای مرطوب(مانند آَشپزخانه، سرویسهای بهداشتی) و یا بر روی سطوح رسانا مانند کفهای فلزی یا بتنی کار میکنید.
البته باید توجه داشته باشید که پوشیدن دمپایی پلاستیکی به تنهایی کافی نیست و باید سایر اصول ایمنی که پیشتر به آن اشاره شد از جمله استفاده از ابزارهای با عایقبندی مناسب، خشک نگهداشتن دستها و کار در محیطهای خشک را نیز رعایت کنید.
نتیجهگیری:
وسایل برقی به عنوان عناصر جدایی ناپذیر زندگی روزمره ما تبدیل شدهاند و ایمنی در استفاده از این وسایل از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. با درک دلایل برقدار شدن لوازم برقی و رعایت نکات ایمنی میتوان از وقوع حوادث ناگوار جلوگیری کرد. استفاده از وسایل برقی با کیفیت، نصب صحیح، نگهداری منظم و آموزشهای ایمنی به کاربران، همگی از عواملی هستند که میتوانند در کاهش خطرات برقگرفتگی نقش بسزایی ایفا کنند. در صورتی که نیاز به خدمات مربوط به سیم کشی ساختمانها و همچنین رفع مشکلات مربوط به سیم کشی، اتصالی برق و…داشتید؛ میتوانید با کمک گرفتن از متخصصین ماهر شرکت خدمات برق ویپان با خیال راحت به رفع مشکلات مربوط بپردازید، همچنین شما میتوانید از متخصصین زبده شرکت ویپان در مورد سیستم ارت کمک گرفته و از 45 روز گارانتی خدمات ما برخوردار شوید.
تمرین دوره دیجیتال مارکتینگ 44
حنانه رفیعی